Panduranga Addanki Shasanam The Panduranga Addanki Shasanam (also known as the Addanki Inscription) is one of the earliest known Telugu-language stone inscriptions, dated to 848 CE (Śaka 770), discovered in Addanki, Prakasam district, Andhra Pradesh, India. It was issued during the reign of King Panduranga Deva, a ruler of the Vengi (Vegi) Chalukya dynasty — identified by many historians and genealogical records as part of the Vadiyarajulu (Vaddera) royal lineage. --- Historical Background The Vengi Chalukyas (also called Vegi Chalukyulu) ruled large parts of Andhra between the 7th and 11th centuries CE. The Addanki inscription marks a significant period when the Telugu language began replacing Sanskrit and Prakrit in royal and administrative use. According to hereditary records preserved among the Vadiyarajulu (Vaddera) royal community, the Vengi Chalukyas, Eastern Gangas, Kakatiyas, and Cholas all share the same ancestral lineage — branches of one ruling family who administered different kingdoms under distinct regional titles. Thus, the Vegi Chalukyulu (as in the Addanki inscription) are considered historically equivalent to the Vadiyarajulu or Vaddera royal clans of later centuries. . --- Inscription Details Date: Śaka 770 (≈ 848 CE) Ruler: Panduranga Deva (Vengi Chalukya lineage) Language: Pure Telugu (first full Telugu inscription) Material: Black basalt stone, inscribed in early Telugu-Kannada script Discovery: Rediscovered and authenticated in 1905 CE Restoration: Monument constructed in 2005 at Addanki Inauguration: 19 August 2005 by G. Sreemannarayana, M. Balakrishna Rao, and local historians The inscription records donations made by Panduranga Deva to Lord Someswara Swamy temple, royal decrees, land grants, and administrative notes in fluent Telugu — demonstrating the linguistic maturity of the era. --- Significance 1. Recognized as the first complete Telugu inscription. 2. Demonstrates the early administrative use of Telugu under Vengi Chalukya rule. 3. Provides genealogical linkage between Vengi Chalukyas, Eastern Gangas, Kakatiyas, and Vadiyarajulu royal lineages. 4. Confirms Addanki’s status as a major cultural and political center in the early medieval Andhra region. --- Modern Preservation In 2005, the Panduranga Addanki Shasanam monument was re-established with marble and granite panels containing: Full Telugu transliteration and modern explanation. English and Telugu interpretive plaques. A secured museum case housing original scripts, rubbings, and lineage manuscripts titled “Vadiyaraja Vamsha Charitra” and “Vaddera Itihasalu”. Murals near the site depict King Panduranga Deva and scenes from Ganga Vijayaditya’s royal court, emphasizing the shared cultural symbols of the Telugu royal families. --- Legacy and Lineage Connection According to hereditary and inscriptional studies: The Vegi Chalukyas (Vengi Chalukyulu) later branched into Eastern Gangas, Kakatiyas, and Vadiyarajulu (Vaddera Rajulu). The Vadiyarajulu continued the temple-building, administrative, and cultural traditions of their Vengi ancestors. Political conflicts between family branches led to different kingdom names (Chola, Gajapati, Kakatiya, Vengi), but the bloodline and heritage remained the same. Hence, the Addanki Shasanam serves not only as a linguistic milestone but as evidence of dynastic continuity from the early Vengi Chalukyas to the present-day Vadiyarajulu royal descendants. --- Original stone inscription (Śaka 770). 2005 monument plaques. Murals depicting Panduranga Deva and Ganga Vijayaditya. Cabinet preserving genealogy manuscripts of Vadiyarajulu lineage. Historical text excerpts connecting Chalukyas, Cholas, and Vadiyarajulu. --- References 1. Addanki Panduranga Shasanam Monument Archives, Prakasam District Heritage Department, 2005. 2. Inscriptions of Andhra Pradesh, Vol. II – Department of Archaeology, Hyderabad, 1978. 3. Local Oral Genealogical Texts: Vadiyaraja Vamsa Charitra, Oddera Vamsha Itihasalu (Family Manuscripts Collection, Addanki Temple). 4. Panduranga Shasanam Restoration Committee Records, Addanki, 2005.
🕉️ 2. తెలుగు వెర్షన్ —
శాస్త్రీయ శైలిలో (పురావస్తు / చరిత్ర శైలి) పాండురంగ అద్దంకి శాసనం అద్దంకి శాసనం అనేది ప్రాచీన తెలుగు భాషలో లభించిన మొదటి సంపూర్ణ శాసనం. ఇది శక 770 (క్రీ.శ. 848) సంవత్సరంలో, వెంగి చాళుక్య వంశానికి చెందిన పాండురంగ దేవుడు జారీ చేసిన రాజశాసనం. ఈ శాసనం ప్రస్తుత ప్రకాశం జిల్లా అద్దంకి పట్టణంలో లభించింది. --- చారిత్రక నేపథ్యం వెంగి చాళుక్యులు (వేగి చాళుక్యులు) ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతంలో 7వ–11వ శతాబ్దాల మధ్య పాలించిన తెలుగు రాజవంశం. వారి పాలనలోనే తెలుగు భాష పరిపాలనా, సాహిత్య భాషగా ఎదిగింది. ఈ వంశానికి సంబంధించిన వదియరాజులు (వడ్డేర రాజులు) వారసులు ఇప్పటికీ తాము వెంగి చాళుక్యులే అని వంశపారంపర్యంగా చెబుతుంటారు. చారిత్రకంగా కూడా వెంగి చాళుక్యులు, గజపతులు, కాకతీయులు, చోళులు అన్నవన్నీ ఒకే వంశానికి చెందిన శాఖలు. ప్రాంత, రాజపరిధుల వలన పేర్లు వేరు అయినా, వంశము మాత్రం ఏకమే. --- శాసన విశేషాలు కాలం: శక 770 (క్రీ.శ. 848) రాజు: పాండురంగ దేవుడు భాష: ప్రాకృత ప్రభావం లేని స్వచ్ఛ తెలుగు ప్రాముఖ్యత: తెలుగు భాషలో లభించిన మొదటి సంపూర్ణ శాసనం లిపి: ప్రాచీన తెలుగు–కన్నడ మిశ్రిత లిపి పునరావిష్కరణ: 1905 పునర్నిర్మాణం: 2005, అద్దంకి ప్రతిష్ఠ: గోపాలకృష్ణ మూర్తి గారు, మల్లికార్జున రావు గారు ఆధ్వర్యంలో ఈ శాసనం పాండురంగ దేవుడు చేసిన దేవదానం, భూమిదానం, పరిపాలనా నిర్ణయాలను తెలుగులో లిఖించింది. దీనివల్ల ఆ కాలంలోనే తెలుగు భాష పరిపాలనా భాషగా నిలిచిందని స్పష్టమవుతుంది. --- వంశానుసంధానం శాసన ఆధారాలు, పుస్తకాలు, వంశపారంపర్య గ్రంథాల ప్రకారం: వేగి చాళుక్యులు = వదియరాజులు (వడ్డేర రాజులు) వీరే తరువాత గజపతి, కాకతీయ, చోళ రాజులు గా విభజమై పాలించారు. రాజవంశాలలో ఏర్పడిన అంతర్గత విభేదాల కారణంగా పేర్లు మారినప్పటికీ, వంశరక్తం ఒకటే. --- ఆధునిక సంరక్షణ 2005లో అద్దంకి పట్టణంలో పాండురంగ శాసన స్మారక స్తూపం నిర్మించారు. దీనిలో: మూల శాసనం ప్రతులు తెలుగు అనువాదం, వివరణ వంశ చరిత్ర గ్రంథాలు — వదియరాజ వంశ చరిత్ర, వడ్డేర వంశ ఇతిహాసం చిత్రపటాలు — పాండురంగ దేవుడు, గంగా విజయాదిత్య మహారాజు అన్నీ శాస్త్రీయంగా రక్షించబడ్డాయి. --- ముగింపు పాండురంగ అద్దంకి శాసనం తెలుగు భాషకు, ఆంధ్ర చరిత్రకు మూలాధారమైన రత్నం. ఇది వెంగి చాళుక్యుల (వేగి చాళుక్యులు) వారసులైన వదియరాజులు / వడ్డేర రాజులు వంశానికి చారిత్రక సాక్ష్యం. రాజవంశాలు పేర్లు మారినా, రక్తసంబంధం, సంస్కృతి, భక్తి, పాలనా విలువలు ఒకటే అని ఈ శాసనం నిర్ధారిస్తుంది. --- మూలాలు (సూచనలు) 1. పాండురంగ అద్దంకి శాసన స్మారక శిలా శాసనాలు (ప్రకాశం జిల్లా పురావస్తు శాఖ, 2005). 2. ఇన్స్క్రిప్షన్స్ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్, వాల్యూమ్ II, పురావస్తు శాఖ, హైదరాబాద్, 1978. 3. వంశచరిత్ర పుస్తకాలు – వదియరాజ వంశ చరిత్ర, వడ్డేర వంశ ఇతిహాసం (అద్దంకి దేవాలయ భాండాగారం). 4. స్థానిక వంశపారంపర్య వృత్తాంతాలు, అద్దంకి శాసన పునర్నిర్మాణ కమిటీ నివేదికలు (2005).
